سال گذشته، رسانه های جمعی چندین بار در ایران با شگفتی مواجه شده اند. چرا که به رغم حضور مداوم نمایندگان آژانس های خبری در آن کشور، برخی روندها وتحولات از دید تیز بین روزنامه نگاران دورمانده است. انتخاب محمود احمدی نژاد در روزهای آغازین سال گذشته، یکی ازاین رویدادها بود. روزنامه نگاران خارجی معتقدند، ایرانی دارای ویژگی های خاصی است که انجام وظیفه روزنامه نگاران را دشوار می کند. 
ايلن شیلینو، خبرنگار نیویورک تایمز و نویسنده کتاب "آینه های ایرانی" ايلن شیلینو خبرنگار برجسته روزنامه نیویورک تایمز که پیش از این کتاب "آینه های ایرانی" را منتشر کرده و یکی از کسانی است که در هواپیمای آیت الله خمینی رهبر فقید انقلاب ایران حضور داشته، مشکلات مختلفی را بر سر راه تهیه گزارش از ایران برمی شمارد.
شیلینو می گوید: "اخذ روادید (ویزا) دشوار و دسترسی روزنامه نگاران خارجی به همه شهرها کم است. دسترسی به مسئولین کشور، سیاستمداران و حتی مردم عادی نیز، ازمشکلاتی است که می توان به آن اشاره کرد. " به گفته وی دست یافتن به زندگی پنهان مردم، برای روزنامه نگاران بسیار دشوار است. بسیاری از خبرنگارانی که به ایران سفر کرده اند براین موضوع صحه می گذارند که ایرانی ها دارای دو زندگی هستند که یکی اجتماعیست - که با معیارهای دولت همخوانی دارد-، و دیگری عرفی وشخصی می باشد که در خیلی از موارد با هنجارهایی نمی خواند که دولت آن را تبلیغ می کند. 
سوزان فیشر، روزنامه نگار آلمانی وخبرنگار سابق اشپیگل ودی سایتف و نویسنده کتاب کافه بغداد سوزان فیشر خبرنگار آلمانی که با روزنامه هایی همچون اشپیگل ودی سایت سابقه همکاری دارد و دو سال پیش به ایران سفر کرده، موضوع دسترسی خبرنگاران خارجی را از زوایه دیگری مورد بررسی قرار می دهد. فیشر می گوید: "خبرنگاران خارجی که به ایران سفر می کنند، ناچارند به موسساتی مراجعه کنند که زیر نظر وزارت ارشاد (و فرهنگ اسلامی) است وعلاوه براینکه پول خیلی زیادی از روزنامه نگاران دریافت می کنند، از طریق آنها نمی توان با جامعه ایرانی رابطه دقیقی برقرار کرد. به اعتقاد او، خبرنگاران بیشتر تهران را برای دریافت اطلاعات خود انتخاب می کنند و به همین جهت اطلاعات کمی درباره شهرهای دیگر وجود دارد. به عقیده او بخشی از این موضوع به خاطر وضعیت اخذ مجوز سفر به شهرستان های مختلف برای روزنامه نگاران خارجی است. 
ازورفا اسپینوزا، خبرنگار روزنامه اسپانیایی "ال پاییس" مترجم ها، مشکل دیگر روزنامه نگاران خارجی به شمار می روند. خبرنگارانی که زبان فارسی بلد نیستند و نمی توانند با جغرافیای زبانی جامعه ایرانی رابطه برقرار کنند، کمتر موفق می شوند دریافت دقیقی از متن حوادث به دست بیاورند. الین شیلینو نیز این موضوع را مورد اشاره قرار می دهد و می گوید که خبرنگاران کمتر فارسی بلدند و به همین سبب نمی توانند ارتباط دقیقی با جامعه محلی برقرار کنند. آزورفا اسپینوزا خبرنگار روزنامه پرتیراژ " ال پاییس" اسپانیا که درست پیش از انتخابات ریاست جمهوری به ایران سفر کرده، آسیب چنین امری را در این می داند که خبرنگاران غالباً به مناطق شمال تهران - جایی که افراد زبان انگلیسی بلدند-، می روند، درحالی که این افراد نماینده جامعه ایرانی نبوده و تنها نمایانگر خواست های بخش کوچکی از این جامعه هستند. اسپینوزا می افزاید: "نه تنها مساله زبان، بلکه شکاف فرهنگی هم باعث می شود که صحبت کردن با مردم عادی مشکل شود. برای مثال در جنوب تهران می بینیم که مردم هنگام صحبت با افراد خارجی، زیاد احساس راحتی نمی کنند." سوزان فیشرروزنامه نگار آلمانی که کتاب "کافه بغداد" را نوشته، اضافه می کند که خیلی از خبرنگارانی که به تهران ویا دیگر شهرهای ایران- درصورت امکان- سفر می کنند، تنها مسائل مهم سیاسی را پوشش می دهند و به این امر توجه نمی کنند که چه موضوعات جالب دیگری می تواند دراین کشور وجود داشته باشد. به نظر او، وقتی روزنامه نگاران ازخارج وارد ایران می شوند، به سختی می توانند متوجه میزان بالای تنوع جامعه ایران شوند. فیشر می افزاید: "به همین جهت برخی مواقع خیلی دشوار است که بتوان نظر مسئولین رسمی کشور و دیدگاه مردم عادی را از هم تشخیص داد. درحالی که برخی مواقع این نظرات بسیار متفاوت است." 
توماس ویده، خبرنگار روزنامه "هندل بلاست" اسپینوزا "اطلاعات اولیه" روزنامه نگاران در مورد ایران را، مورد توجه قرار می دهد ومی گوید: "بسیاری از ما با اطلاعات اولیه اندکی به ایران می آییم. برای نمونه من خودم از سال۱۹۹۱ چندین بار به ایران آمده ام، اما همچنان می بینیم که تصاویری که از ایران به بیرون می رود، همان دیوار سفارت آمریکا و طرز لباس پوشیده مردم است." به عقیده او بعد ازآمدن (رئيس جمهور اسبق آقای محمد ) خاتمی، شرایط صدور روادید برای خبرنگاران نسبت به قبل، خیلی بهتر شده بود." توماس ویده از روزنامه "هندل بلاست" آلمان که چندین بار برای تهیه گزارش به ایران سفر کرده نیز، موضوع دسترسی به منابع خبری در ایران را یکی از چالش های اصلی روزنامه نگارانی می داند که به ایران سفر می کنند. او می گوید: "از آنجا که قرار ملاقات گذاشتن و مصاحبه با افراد بسیار دشوارست، بخش عمده وقت روزنامه نگاران، به تنظیم مصاحبه وهماهنگ کردن با افراد مختلف می گذرد." به گفته این خبرنگار آلمانی، با توجه به گستردگی کشور وعدم دسترسی روزنامه نگاران خارجی به مناطق مختلف، خیلی دشوار است که بتوان حدس زد که دولت در مناطق مختلف چه قدرتی دارد وچگونه عمل می کند." به گفته ویده بیشتر خبرنگارانی که به ایران سفر می کنند تنها بین یک تا دوهفته در ابن کشورمی مانند، وطی این مدت هم بیشتر وقتشان را درتهران صرف می کنند. "واننا وانوچینی" خبرنگار روزنامه ایتالیایی "لارپوبلیکا" نیز ازجمله خبرنگارانی است که موضوع "دسترسی" را مورد توجه قرار می دهد. او که بیش از ده بار به ایران سفر کرده، می گوید: "درایران کسب خبر در مورد بسیاری از وقایع - از جمله تظاهرات و زندانیان-، خیلی دشوار است . به همین سبب روزنامه نگاران خیلی دیر اصل وقایع را دریافت می کنند. اگر این اتفاقات بیرون از تهران بیافتد، که فهمیدن حقیقت ماجرا، خیلی سخت تر خواهد بود." وی همچنین معتقد است خبرنگارانی که به ایران می آیند سعی می کنند اطلاعات خودشان در مورد این کشور را، از طریق خواندن کتاب و یا پیگیری اخبار به دست آورند. اما اینکه چه کتاب هایی در مدارس تدریس می شود و یا اینکه مثلا مردم در قم چگونه زندگی می کنند، ازخبرنگاران پوشیده می ماند. اما این تنها مشکلات تکنیکی واطلاعاتی نیست که خبرنگاران خارجی را در انتقال رویدادهای ایران با چالش مواجه می کند. ايلن شیلینو روزنامه نگار برجسته نیویورک تایمز می گوید، برخی از خبرنگاران معمولاً نگران این هستند که وقتی ازدولت ایران انتقاد می کنند، در آینده برای دریافت روادید، با مشکل مواجه می شوند. به همین جهت هم از انتقاد مستقیم ازدولت خودداری می کنند. به گفته او هم از این روست که این خبرنگاران در برخی از مواقع، رویه جلا نخورده حقیقت رامنتشر می کنند. چرا که اگر این کار رانکنند، نمی توانند به ایران بازگردند. *خبرنگارانی که در این گزارش با آنها مصاحبه شده، پاسخ های خود را از طریق ای میل ارسال کرده اند. |
