واشنگتن پريزم - فريد پويا هاله قریشی استاد دانشگاه در رشته مردم شناسی در وی. یو. ای در هلند می باشد. او کتاب نبرد هايی برای پيروزی، راه هايی برای بقا 1 و مقالات بسیاری در مورد فمینیسم و زنان ایرانی در مهاجرت نوشته است. در مقاله ای نوشته اید که کشورهای غربی در حال ساختن دیوار فرهنگی در جوامع خود هستند تا بین مردم خود واقلیتهای مسلمان جدایی بیافکنند.این عمل را بنیادگرایی فرهنگی نامیده اید. آیا فکر نمی کنید همین اقلیتهای عرب وترک از سالها قبل دست به ساختن این دیوار زده اند؟ صدرصد این اقلیتها نقش دارند. جوی که درغرب ایجاد شده جوی است که همه در آن احساس ناامنی می کنند. هم مهاجرین و هم مردم کشور میزبان. زمانی که نا امنی وجود دارد و گفتگو وجود ندارد تا افراد و فرهنگهای مختلف جایگاه خود را پیدا کنند، بنیادگرایی ریشه می دواند. مهاجرین دراین جوامع نسبت به فرهنگ خود احساس بنیادگرایانه دارند چون فکر میکنند فرهنگشان در خطر است. در ایران مدت زمانی است که درباره فمینیسم اسلامی صحبت میشود آیا چنین جنبشی وجود دارد و چگونه پدید آمده است؟ مسلماً وجود دارد. در سالهای هشتاد میلادی کلاً تمامی جنبش ها در ایران در چهارچوب اسلام بود و سکولاریسم در آن دوره معنی نداشت. در این دوره حتی سکولاریستهای فمینیست هم باید از برچسب اسلامی استفاده میکردند. شاید مقداری هم مطرح شدن فمینیسم اسلامی به این قضیه مربوط باشد. در دوران اصلاحات سیاسی مقالات متعددی در مجله زنان چاپ شد که سعی می شد با بسط چهارچوب اسلامی، فمینیسم را در آن بگنجانند. این همان کاری است که فمینستهای مسیحی و کليمی انجام داده اند. جنبش زنان مسلمان در ایران به دو گروه تقسيم بندی می شوند. یک گروه از زنان مذهبی می باشند که اصولاً به ايده فمینیسم اعتقاد ندارند و درعوض معتقدند که حق زن در اسلام داده شده است. گروه دیگر معتقدند که در اسلام حق داده شده است ولی تفسیری که از اسلام شده از ديدی مردانه است و باید تفسیر دیگری کرد تاحق و حقوق زنان احیا شود. این گروه خود را فمینیست اسلامی میدانند و بسیاری از خواسته هايشان مانند فمینیستهای سکولار خارج از کشور است که به عنوان مثال می توان به برابری حقوق زن و مرد اشاره کرد. بسیاری از صاحب نظران، از جمله خانم شیرین عبادی می گویند که فرهنگ ما فرهنگ مردسالاری است و بدون تغییر این فرهنگ به اهداف مورد نظر نمی توان رسيد . به نظر شما نهادهای سیاسی در این تغییر چقدر میتوانند موثر باشند؟ من فکر میکنم جنبش ضد مردسالاری در ایران قوی تر از آنچه که فکر می کنيم باشد. جامعه زنان ايرانی در اين مورد بسیار آگاه شده اند. انقلاب اسلامی هم به این آگاهی وبه سوال بردن بسياری ازعادات و رسوم فرهنگی کمک کرد. ما احتیاج به فضايی دمکراتیک و سکولار داریم تا این جنبش رشد کند. متاسفانه اتفاقات اخیر درست عکس این قضیه را نشان میدهد.محافظه کاران تمامی نهادها را در اختیار دارند و ترس ازاین است که اين فضای در حال پرورش را محدود کنند. آغاز فمینیسم در غرب همزمان با انقلاب صنعتی بود. در ایران آغاز فمینیسم به چه صورت و همگام با چه رخدادی بود؟ آنچه که تا به حال مشاهده کرده ايم اين است که فمینیسم ايرانی در دوران تحول و دگرگونی رشد می کند. در زمان مشروطیت اين امرمشخص بود. دردوران مصدق هم اين جنبش جهشی داشت. ولی متاسفانه درهربحبوحه سیاسی تحت تاثیر سیاست قرارگرفت. در دوره انقلاب اسلامی هم شدیداً تحت تاثیر شعارهای سیاسی قرارگرفت. جنبش سياسی در ایران به باز و بسته شدن فضای سیاسی ربط دارد و دراوایل انقلاب، اکثر نیروهای چپ فمینیسم را محصول بورژوازی می دانستند. این ایده از کجا شکل می گرفت؟ چپيها معتقعد بودند که وقتی به انقلاب سوسیالیستی دست يابيم، اختلاف بين زن و مرد از بین میرود و همه به حقوق خود می رسند. بنابراین برای نیروهای چپ پیشبرد سوسیالیسم مهمترازوقت صرف کردن بر پيشبرد ايده ئولوژی فمینیسم بود. آقای خاتمی به فیض رای جوانان و زنان رئیس جمهور شد. آیا به قول هایی که در مورد زنان داده بود پایبند ماند؟ به رهبری خاتمی خیلی امید بسته شده بود ولی در سیستم ایران که تصمیم گیرنده اصلی ولی فقیه است تغییر زیادی نمی توان داد. اصلاح طلبان بعد از به قدرت رسیدن زنان را فراموش کردند ولی زنان حق خود را از یاد نبردند و همچنان فعال بودند. در واقع به طور غیر مستقیم بازشدن فضای ایران در زمان اصلاحات باعث فعال شدن بیشتر زنان شد. آیا فکر می کنید که در دوره رياست جمهوری آقای احمدی نژاد حقوق زنان محدودتر شود؟ محافظه کاران می توانند به دوجهت متفاوت حرکت کنند. يک جهت قاعدتاً به طرف محدوديت خواهد بود. اما امکان انتخاب جهتی متفاوت نیز هست. محافظه کاران شاید تصميم به پيشبرد حقوق زنان بگيرند تا نشان دهند که فراتر از خاتمی و اصلاح طلبان قدم خواهند برداشت. ولی در مجموع فکر می کنم اصلاحاتی در زمینه اقتصاد انجام شود ولی فضای آزادی زنان بسته ترخواهد شد. Ways to Survive, Battles to Win: Iranian Women Exiles in the Netherlands and the United States, Nova Science Pub Inc / December 2002 |
